Keabsahan Perceraian di Luar Pengadilan Menurut Perspektif Mazhab Syafi'i dan Hukum Keluarga Islam Brunei
DOI:
https://doi.org/10.21111/ijtihad.v19i2.15068Keywords:
Extra-judicial divorce, Shafi‘i school of thought, Brunei Islamic Family LawAbstract
Divorce may occur when conflicts between a husband and wife can no longer be reconciled. Although it is permitted and lawful in Islam, it remains one of the acts most disliked by Allah SWT and is subject to specific legal rulings and regulations. According to recent statistics, cases of extra-judicial divorce have been increasing from year to year. Since Brunei Darussalam adheres to the Shafi‘i school of jurisprudence, this study aims to analyse the validity of extra-judicial divorce both from the perspective of the Shafi‘i madhhab and under Bruneian law. To achieve this objective, the study adopts a qualitative approach through library research and document analysis, including classical Shafi‘i texts and relevant statutory provisions, particularly the Islamic Family Law Act (Chapter 217). The expected findings indicate that, according to the Shafi‘i madhhab, a husband’s pronouncement of divorce is deemed valid as long as it fulfils the conditions stipulated by the sharia, even without confirmation from the court. In contrast, under Bruneian law, the husband’s pronouncement of divorce must be confirmed by the court to be legally recognised. Therefore, this study emphasises the importance of adhering to Brunei’s Islamic Family Law in order to safeguard the rights of all family members and to achieve family harmony.References
A. Bin Abdullah. Hukum Perkawinan Dan Perceraian Dalam Mazhab Syafi’i. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 2015.
A. ibn M. Ibn Qudāmah. Al-Mughnī. Vol. 7. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1997.
Abdul Aziz Juned and Ahmad Ibrahim. Perkembangan Islam di Brunei Darussalam,” dalam Islam di Asia Tenggara: Sejarah dan Perkembangannya. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1997.
Abdurrahman, Zulkarnain. “HAK DAN KEWENANGAN ISTRI DALAM PROSES TALAK PERSPEKTIF MASLAHAT DAN KEADILAN.” Jurnal Ushuluddin: Media Dialog Pemikiran Islam 23, no. 1 (February 2021). https://doi.org/10.24252/jumdpi.v23i1.18286.
Abū Dāwūd. Sunan Abī Dāwūd, Kitāb al-Ṭalāq. Riyadh: Maktabah al-Maʿārif, n.d.
Akta Mahkamah Syariah (Penggal 29). Brunei Darussalam: Bandar Seri Begawan: Jabatan Percetakan Kerajaan, 2011.
Al-Bugha, Musthafa Diib. Fikih Islam lengkap: penjelasan hukum-hukum Islam Madzhad Syafii. Art Penerbit Media Zikir, 2009.
al-Nawawī, Yaḥyā ibn Sharaf. Rawḍat Al-Ṭālibīn Wa ʿUmdat al-Muftīn. Vol. 8. Beirut: Beirut: Dār al-Fikr, 2003.
Alwi, Sharifah Faigah Syed. “HAKIKAT PERCERAIAN DALAM ISLAM: HALAL TETAPI DffiENCI ALLAH S.W.T.” Konaka, 2005.
Aynul Yaqqin. “Efektivitas Mediasi Dalam Penyelesaian Konflik Perceraian Non-Litigasi Dan Litigasi Di Pengadilan Agama Bogor Perspektif Hukum Keluarga Islam.” Ijtihad: Jurnal Hukum dan Ekonomi Islam 19, no. 1 (2025). https://doi.org/10.21111/ijtihad.v19i1.13241.
Azizah, Linda. “Analisis Perceraian Dalam Kompilasi Hukum Islam.” Al-’Adalah 9, no. 2 (2012): 415–22. https://doi.org/10.24042/adalah.v10i2.295.
Azra, Azyumardi. Jaringan ulama: Timur Tengah dan kepulauan Nusantara abad XVII dan XVIII : melacak akar-akar pembaruan pemikiran Islam di Indonesia. Mizan, 1994.
Bahagian Penyelidikan, Mahkamah Rayuan Syariah Brunei Darussalam. Statistik Pendaftaran Di Mahkamah Syariah Mengikut Pecahan Daerah Seluruh Negara Bagi Tahun 2018 Sehingga 2023. 2024.
———. Statistik Pendaftaran Kes (Bab 45) Penesahan Cerai Luar Mahkamah Di Bawah Akta Undang-Undang Keluarga Islam Penggal 217, Di Mahkamah Rendah Syariah Seluruh Negara Bagi Tahun 2018 Hingga 2023. 2024.
Budiman, Arif, and Fitri Sari. “Studi Nalar Hadis Tentang Perceraian (Talak).” Jurnal Ulunnuha 11, no. 1 (July 2022): 15–26. https://doi.org/10.15548/ju.v11i1.3724.
Datin Dr. Hajah Saadiah Datu Derma Wijaya Haji Tamit. Pembubaran Perkahwinan Dalam Undang-Undang Keluarga Islam Brunei Dan Perbandingan Dengan Undang-Undang Keluarga Islam Malaysia. Malaysia: Dewan Bahasa dan Pustaka, 2012.
Djazuli, Prof H. A. Kaidah-Kaidah Fikih : : Kaidah-kaidah hukum Islam dalam menyelesaikan masalah yang praktis. Prenada Media, 2019.
Effendi, Mukhlison, and Suradi Suradi. “TRANSFORMASI KURIKULUM PESANTREN: Telaah Pemikiran KH. MA. Sahal Mahfudh Dan Nurcholish Madjid.” Cendekia: Jurnal Kependidikan Dan Kemasyarakatan 12, no. 1 (March 2016). https://doi.org/10.21154/cendekia.v12i1.361.
Hafizh, Abdul. “Pelaksanaan Taklik Talak dalam Hukum Perkawinan (Studi Pada Wilayah KUA Kec. Padang Barat dan Pengadilan Agama Kelas 1A Padang Tahun 2010-2013).” IJTIHAD 35, no. 2 (2019). https://journals.fasya.uinib.org/index.php/ijtihad/article/view/18.
Hassan, M. Ali. Perbandingan Mazhab Fiqih. PT RajaGrafindo Persada, 1995.
Hukum Hakam Perkahwinan. Johor Bahru: Perniagaan Jahabersa, 1998.
Idfi, Mezi Watdila. “PENERAPAN SHARIH DAN KINAYAH DALAM PERCERAIAN.” Sakena: Jurnal Hukum Keluarga 9, no. 2 (2024): 50.
Jabatan Hal Ehwal Islam Brunei Darussalam,. Laporan Tahunan Perlindungan Keluarga 2020. Bandar Seri Begawan: Kementerian Hal Ehwal Islam, 2021. https://doi.org/10.5678/laporan.2020.001.
Jabatan Kehakiman Syariah Brunei Darussalam. Akta Undang-Undang Keluarga Islam Islam (Penggal 217). Bandar Seri Begawan: Jabatan Kehakiman Syariah Brunei Darussalam, 2010.
Jabatan Mufti Kerajaan. Himpunan Fatwa 1962–2010. Bandar Seri Begawan: Jabatan Mufti Kerajaan, 2010.
Kamaluddin, Imam. “PERCERAIAN MELALUI MEDIA ELEKTRONIK (SMS) DALAM PRESPEKTIF HUKUM POSITIF DAN FIQH ISLAM.” Ijtihad : Jurnal Hukum dan Ekonomi Islam 13, no. 1 (April 2019): 11. https://doi.org/10.21111/ijtihad.v13i1.3228.
Kamaluddin, Mufham Fikron. “PENJATUHAN TALAK DI LUAR PENGADILAN AGAMA MENURUT PANDANGAN HAKIM PENGADILAN AGAMA (Studi Kasus di Desa Karangputat Kecamatan Nusawungu Kabupaten Cilacap).” Skripsi, PURWOKERTO, 2025.
Kanggas, Fazari Zul Hasmi, and Hifdhotul Munawaroh. “NIKAH TAHLIL DAN HUBUNGANNYA DENGAN REKAYASA DALAM SYARI’AT ISLAM.” Journal of Indonesian Comparative of Syari’ah Law 6, no. 1 (July 2023): 35–50. https://doi.org/10.21111/jicl.v6i1.10174.
Lutfah Rohmanah. “PERBANDINGAN FIKIH MAZHAB DENGAN HUKUM KELUARGA DI INDONESIA DAN NEGARA BRUNEI DARUSSALAM TENTANG PERCERAIAN.” Skripsi, UNIVERSITAS ISLAM NEGERI SYARIF HIDAYATULLAH, 2019.
Mohammad Shahray Zulkifli. Bunga Rampai Undang-Undang Keluarga Islam. Pulau Pinang: Penerbit Universiti Sains Malaysia, 2025.
Mohd. Jamil Al-Sufri. Tarsilah Brunei II: Perkembangan Awal Islam dan Institusinya di Brunei Darussalam. Brunei Darussalam: Bandar Seri Begawan: Pusat Sejarah Brunei, 2000.
Muḥammad al-Khaṭīb al-Sharbīnī. Mughni al-Muḥtāj ilā Ma‘rifat Ma‘ānī Alfāẓ al-Minḥāj. Vol. 4. Beirut: Dār al-Fikr, 1997.
Muḥammad ibn Idrīs al-Shāfi‘ī. Al-Umm. Vol. 5. Beirut: Dār al-Ma‘rifah, 2003.
Muḥammad ibn Ismā‘īl al-Bukhārī. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, Kitāb al-Ṭalāq. n.d.
Mustopa, Fendi Bintang. “ANALISIS PERCERAIAN PADA MASA PANDEMI CORONA VIRUS DISEASE 19 DI PENGADILAN AGAMA KABUPATEN SRAGEN.” Journal of Indonesian Comparative of Syari’ah Law 6, no. 1 (July 2023): 51–65. https://doi.org/10.21111/jicl.v6i1.10177.
N. H. Ahmad. Perundangan Islam Di Brunei Darussalam: Sejarah Dan Perkembangan. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya, 2018.
N. Hashim. Perceraian Melalui Teknologi Komunikasi Menurut Perspektif Syariah. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 2014.
Nabil Fikri Palasenda. “Hak Asuh Anak Pasca Perceraian: Studi Komparasi Di Empat Negara (Indonesia, Malaysia, Tunisia, Dan Maroko).” Ijtihad: Jurnal Hukum Dan Ekonomi Islam 19, no. 1 (2025): 79. https://doi.org/10.21111/ijtihad.v19i1.13220.
Nasution, Rusli Halil. “TALAK MENURUT HUKUM ISLAM.” Jurnal Ilmiah Al-Hadi 3, no. 2 (November 2018): 707–16. https://doi.org/10.54248/alhadi.v3i2.357.
Negara Brunei Darussalam. Undang-Undang Keluarga Islam Penggal 217. Brunei Darussalam, n.d.
Putri, Arnetta. “ANALISIS HUKUM ISLAM TERHADAP FENOMENA TALAK MELALUI MEDIA SOSIAL DI KELURAHAN PANIKI BAWAH KECAMATAN MAPANGET.” Skripsi, NSTITUT AGAMA ISLAM NEGERI (IAIN) MANADO, 2023.
S. Hassan. Islamic Family Law in Brunei: A Contemporary Analysis. Bandar Seri Begawan: Universiti Brunei Darussalam Pres, 2019.
Sugiarti, Susi. “Aspek Maslahat dan Mudharat Perceraian Perspektif Hukum Islam dan Undang-Undang Nomor 1 Tahun 1974 Tentang Perkahwinan (Studi Kasus di Pengadilan Agama Sungguminasa).” 2017.
Sujimon, Mohamad Som, and Abdul Basir bin Haji Mohamad. Fikah kekeluargaan. Pusat Penyelidikan/Research Centre, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, 2019.
Syawaludin. “Implikasi Hukum Dan Dasar Wajib Mematuhi Undang-Undang Perkahwinan No. 1 Tahun 1974 Terhadap Kehidupan Berkeluarga.” Journal of Indonesian Comparative of Syariah Law 8 1 (2025): 175. https://doi.org/10.21111/jicl.v8i1.13530.
Wahbah Al-Zuḥaylī. Al-Fiqh al-Islāmī Wa Adillatuhu. Vol. 7. Damasyqi: Dār al-Fikr, 1985.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Ijtihad

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

